Wolny zawód – definicja. Lista wolnych zawodów

Wolny zawód, czyli jaki? Bez wątpienia sama nazwa kojarzy się z jakąś swobodą związaną z wykonywaną pracą – ale co to tak naprawdę oznacza? Jak wg polskiego prawa definiowany jest wolny zawód? Jak rozliczają się z ZUS-em przedstawiciele wolnych zawodów? Kto może wykonywać wolny zawód? Jakie profesje znajdują się na liście wolnych zawodów? Sprawdź!

Czym jest wolny zawód – definicja

Wolny zawód nie ma jednej ustalonej definicji. Uważa się, że wolny zawód określa zajęcie, które wykracza poza stosunkiem pracy. Osoby wykonujące wolny zawód mają specjalistyczne wykształcenie, dzięki czemu mogą wykonywać profesjonalnie określone usługi. Przedstawiciel wolnego zawodu jest specjalistą w swoim fachu – przynajmniej w teorii. Wolny zawód umożliwia również prowadzenie własną działalność gospodarczą, ale oczywiście możliwość bycia zatrudnionym na umowę o pracę – takim przykładem jest lekarz, który pracuje w instytucji publicznej, ale prowadzi też prywatny gabinet lekarski. Co więcej, przedstawiciele wolnych zawodów mogą zakładać spółki partnerskie.

Cechy wolnego zawodu

Na podstawie badań przeprowadzonych przez Instytut Wolnych Zawodów w Norymberdze, określono cechy charakteryzujące wolne zawody, a mianowicie:

• wysokie kwalifikacje, kompetencje zawodowe poparte przygotowaniem praktycznych i wiedzą specjalistyczną,
• czynności wykonywane osobiście w ramach prowadzonej działalności,
• więź między wykonawcą, a odbiorcą oparta jest na szczególnym zaufaniu – nie tylko wiedzy i kompetencjach.
• poziom moralny wykonawcy wynika z etosu zawodowego,
• samodzielność i niezależność w podejmowaniu decyzji,
• osobista odpowiedzialność za wykonanie świadczenia,
• odpowiednie wykształcenie,
• odpowiedni status prawny,
• usługi o wyjątkowym charakterze, wykonywane bezpośrednio i osobiście,
• działalność na własny rachunek,
• obowiązek zachowania tajemnicy zawodowej,
• wykonywanie zawodu poza stosunkiem pracy,
• niewymierność czasu wykonywania pracy,
• odpowiedzialność cywilna za szkody, jakie powstały przy wykonywaniu czynności w ramach pracy.

Wolny zawód, a zawód zaufania publicznego

Istnieje jeszcze pojęcie zawodu zaufania publicznego, które jest węższym zagadnieniem niż wolny zawód. Teoretycznie są to zajęcia do siebie zbliżone. Zawód zaufania publicznego związany jest z samorządem zawodowym – ale nie wszyscy wykonawcy wolnego zawodu są w samorządach zawodowych – więc nie są przedstawicielami zawodu zaufania publicznego. Oba te zawody wiąże ze sobą norma etyki zawodowej – ale tylko nad zawodem zaufania publicznego czuwa samorząd zawodowy, który dba o należyte wykonywanie danej profesji. Wolny zawód daje większą swobodę, ale jednocześnie mniejsza odpowiedzialność, niż w przypadku zawodu zaufania publicznego. Przepisy dotyczące wolnych zawodów związane są z zagadnieniami gospodarczymi. Zaś zawód zaufania jest troską o dobro ogółu w imieniu interesu publicznego. Zawód zaufania publicznego, to: adwokat, radca prawny, notariusz, komornik, kurator sądowy, lekarz, lekarz weterynarii, lekarz dentysta, farmaceuta, pielęgniarka, położna, diagnosta laboratoryjny, psycholog, biegły rewident, doradca podatkowy, rzecznik patentowy, architekt, inżynier budownictwa, urbanista, fizjoterapeuta.

Wolny zawód w świetle ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym

Zgodnie z ustawą z dnia 20 listopada 1988 roku o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów, które są osiągane przez osoby fizyczne, jest pozarolnicza działalność gospodarcza wykonywana przez takie podmioty jak:

• lekarz,
• lekarz denstysta,
• lekarz weterynarii,
• ratownik medyczny,
• pielęgniarka,
• położna,
• technik dentystyczny,
• felczer,
• architekt,
• tłumacz,
• nauczyciel

Jeżeli działalność nie jest wykonywana na rzecz osób prywatnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, na rzecz osób fizycznych dla potrzeb prowadzonej przez nie pozarolniczej działalności gospodarczej, za osobiste wykonywanie wolnego zawodu, uważane jest wykonywanie działalności bez zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło, innych umów o zbliżonym charakterze, związanych z wykonywanym zawodem.

Lista wolnych zawodów w spółkach partnerskich

Zawody, które są uprawnione do zakładania spółek partnerskich zgodnie z art. 88 kodeksu spółek handlowych, to:

• adwokat,
• aptekarz,
• architekt,
• biegły rewident,
• broker ubezpieczeniowy,
• doradca inwestycyjny,
• doradca podatkowy,
• inżynier budownictwa,
• księgowy,
• lekarz,
• lekarz dentysta,
• ratownik medyczny,
• makler papierów wartościowych,
• notariusz,
• pielęgniarka,
• położna,
• fizjoterapeuta,
• radca prawny,
• rzecznik patentowy,
• rzeczoznawca majątkowy,
• tłumacz przysięgły.

Wolny zawód i kwestie podatkowe oraz działalność gospodarcza

Jak wspominaliśmy, definiowanie wolnego zawodu została sprecyzowane w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. W takim przypadku wykonywanie wolnego zawodu jest niemożliwe w ramach umowy o pracę, umowy o dzieło, umowy zlecenie dla firm i organizacji. Zgodnie ze zmianą wprowadzoną 1 stycznia 2021 roku, stawki ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych dla osoby wykonującej wolny zawód, wynoszą 17 procent – wcześniej opodatkowane były stawką 20 procent.

Wolny zawód a składki ZUS

Osoby, które wykonują wolny zawód w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, muszą spełnić obowiązek ubezpieczeń społecznych. Osoby, które wykonują wolne zawody są zazwyczaj samozatrudnione, zatem muszą opłacać składki ZUS, na takich samych zasadach jak przedsiębiorcy – a jeśli spełniają odpowiednie warunki, mogą skorzystać z ulgi na start.

Wolny zawód a Mały ZUS

Czy przedstawiciele wolnego zawodu, mogą skorzystać z małego ZUS-u? Z Małego ZUSu, mogą skorzystać osoby, które w poprzednim roku prowadziły działalność gospodarczą, jako: twórca i artysta, osoba wykonująca wolny zawód, wspólnik spółki jawnej, komandytowej, partnerskiej lub jednoosobowej spółki z o.o., a także osoba prowadząca publiczną lub niepubliczną szkołę i inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę, zespół edukacyjny. Zaleca się jednak, aby przedstawiciele wolnego zawodu, napisali wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w swojej indywidualnej sprawie.

Wolny zawód a freelancer

Często za wykonywanie wolnego zawodu uważania się wykonywanie pracy w ramach wolnego strzelca – freelancera. To tak naprawdę zaledwie potoczne określenie, ponieważ faktyczne różnice między freelancerem, a osobą wykonującą wolny zawód są znaczące, niemniej mają one również cechy wspólne. Zacznijmy od wskazania podstawowych cech związanych z pracą freelancera:

• nie ma wymagań dotyczących wykształcenia i posiadania specjalistycznych umiejętności – jak to jest w przypadku wolnego zawodu,
• można wykonywać zadania na podstawie umowy o dzieło, umowy zlecenie, w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej (lub spółki z o.o.) oraz na podstawie umowy o pracę w niepełnym wymiarze godzin,
• brak zasad postępowania charakterystycznych dla niektórych wolnych zawodów – jak przysięga Hipokratesa u lekarzy),
• odpowiedzialność za wykonywaną pracę w przypadku freelancera, określana jest w ramach konkretnej umowy,
• wynagrodzeni określane jest za wykonanie konkretnej usługi.

Bez wątpienia wspólną cechą obu typów zawodu ich działalność wykonywana jest osobiście.

Wolny zawód to pojęcie nie do końca zdefiniowane i określone. Osoby wykonujące wolny zawód, często podchodzą sceptycznie do pewnych cech, które zdaniem ekspertów definiują wykonywanie ich pracy. Bez wątpienia jest to taki rodzaj działalności, który charakteryzuje się samodzielnością, odpowiedzialnością oraz specjalistyczną wiedzą. Warto pamiętać jednak, że wolny zawód to nie zawód wolnego strzelca, a jednocześnie wolny zawód posiada cechy charakterystyczne dla zawodu odpowiedzialności publicznej – choć nie każda osoba, która wykonuje dany zawód są wykonawcami zawodu odpowiedzialności publicznej. Co często stanowi temat dyskusyjny.

Wolny zawód – najczęściej zadawane pytania

Jaki to wolny zawód?

Wolny zawód to taki, który polega na wykonywaniu pracy w sposób niezależny, bez formalnego zatrudnienia.

Kto wykonuje wolny zawód?

Wolny zawód wykonują osoby posiadające umiejętności i wiedzę w danej dziedzinie, które świadczą usługi na własny rachunek.

Co nie jest wolnym zawodem?

Prace, które wymagają stałego zatrudnienia i wykonywania obowiązków w ramach hierarchii organizacyjnej, nie są uważane za wolne zawody.

Co daje wolny zawód?

Wolny zawód daje możliwość samodzielnej organizacji pracy, elastycznego zarobkowania, a także kreatywności i rozwijania własnych umiejętności.

Czy pielęgniarka to wolny zawód?

Pielęgniarka nie jest typowo uważana za wolny zawód, ponieważ pracuje w systemie opieki zdrowotnej i zazwyczaj jest zatrudniana przez instytucje medyczne.

Czy aptekarz to wolny zawód?

Aptekarz również nie jest uważany za wolny zawód, gdyż pracuje w aptekach, które są często częścią większych organizacji lub łańcuchów.

Czy dentysta to wolny zawód?

Dentysta nie jest zwykle traktowany jako wolny zawód, ponieważ pracuje w ramach praktyki stomatologicznej, a nie na indywidualny rachunek.

Czy fotograf to wolny zawód?

Fotograf może być uważany za wolny zawód, ponieważ może pracować jako niezależny artysta, fotografując na własny rachunek lub dla klientów.